Make your own free website on Tripod.com
Jan Sawicki

Wielkość Myśli Michała Römera

Szanowny Panie Redaktorze!

Uprzejmie dziękuję za obecność na prezentacji mojej książki przedstawiciela kierowanej przez Szanownego Pana Redakcji. Chciałbym jednocześnie sprostować pewne nieścisłości, które dostrzegłem w tekście relacji zamieszczonej na łamach "Naszej Gazety" (nr 48).

Książkę, o której była mowa podczas prezentacji, a która nosi tytuł ?Michał Römer a problemy narodowościowe na ziemiach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego?, pisałem w latach 1993 - 1997. W końcu 1998 r. Towarzystwo Naukowe w Toruniu wydało ją w wersji oryginalnej (po polsku). Wersja litewskojęzyczna, jako t. 15 "Lietuviř Atgimimo istorijos studijos'", ukazała się w pewnym opóźnieniem spowodowanym przede wszystkim przyczynami natury technicznej (tłumaczenie tekstu na język litewski), jak też finansowej. Nie była jednak blokowana, jak to napisano w reportażu, ani przez dawne, ani też przez obecne kierownictwo katedry historii WUP, gdyż zarówno autor, jak też wydawca nie są i nigdy nie byli związani z powyższą katedrą.

Jednakże nie te drobne nieścisłości były impulsem do napisania niniejszego listu, lecz fakt zakwalifikowania przez Pański tygodnik bohatera mojej rozprawy, Michała Römera, w poczet Wielkich Ludzi Współczesnych Wilna. Rzeczywiście, mimo iż M. Römer spoczął na wileńskiej Rossie w 1945 r., możemy uważać go za współczesnego nam, gdyż wielu spośród reprezentantów starszego pokolenia miało możliwość obcowania z tym wieloletnim Rektorem Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie i Profesorem Uniwersytetu Wileńskiego. Był Wielki, gdyż Wielką była jego Myśl - Myśl, której wyznawcą był również Marszałek Polski, a inny nasz wielki Rodak z Litwy, Józef Piłsudski. Myśl ta, zwana "koncepcją krajową", zakładała budowę na terytorium dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego takiej państwowości, która stanowiłaby wspólny dom dla wszystkich równorzędnych dziedziców tradycji i spuścizny Wielkiego Księstwa - Białorusinów, Litwinów, Polaków i Żydów litewskich, jak też możliwość łączenia się tychże narodów w jeden naród polityczny Litwy bez negowania i niszczenia ich kulturalnej indywidualności. Koncepcja "krajowa" w dobie szalejących nacjonalizmów pierwszej połowy XX wieku raczej nie mogła liczyć na szczere poparcie. Wydaje się jednak, że obecnie narody tej części Europy, zaznawszy, jak pisał M. Römer, "czyśćca i piekła bolszewizmu", odrodzą się i podejmą próbę pojednania. Że w tym kierunku zmierzamy, świadczy m. in. to, iż myśl polityczna M. Römera staje się jednako bliska i zrozumiała zarówno dla Polaka, jak też dla Litwina i że również "Nasza Gazeta" - pismo Związku Polaków na Litwie, skłonna jest uznać wielkość tej Myśli.

Z poważaniem

Wilno, dn. 26 listopada 1999 r.

NG 52 (437)