Make your own free website on Tripod.com
Jolanta Wieliczko

Młoda Polska wileńska

Od niedawna na półkach księgarń zagościła nad wyraz interesująca pozycja książkowa pod tytułem "Młoda Polska wileńska". Książka ta jest świadectwem wieloletniej pracy badawczej historyka literatury i publicysty. Andrzeja Romanowskiego. W monografii omawiana jest historia życia kulturalno-literackiego w latach 1905-1915 na terenach należących do Wielkiego Księstwa Litewskiego przed rozbiorami. Rok 1905, jak podaje autor, wiąże się z rewolucją, która przyczyniła się do odrodzenia kultury polskiej na Ziemiach Zabranych. Natomiast rok 1915 niesie rozpoczęcie działań wojennych na terenach Wilna i Wileńszczyzny, co oczywiście skrępowało na nowo życie kulturalno-literackie na tych ziemiach. Jednak odrodzenie polskości w opisywanym przez autora okresie było jednym z najważniejszych procesów w kulturze polskiej XX w. Proces ten w dużej mierze zadecydował o teraźniejszości. Według słów autora, "książka była pisana z myślą o trzech Polakach urodzonych w tym właśnie przedziale czasowym, w byłym Wielkim Księstwie Litewskim, poza granicami przyszłego polskiego państwa międzywojennego. Jerzy Giedroyc, Czesław Miłosz i Stanisław Stomma są " właśnie ze względu na miejsce i czas urodzenia " jakby ostatnimi depozytariuszami Pierwszej Rzeczypospolitej.

Najwięcej miejsca w swej pracy autor poświęca życiu kulturalno-literackiemu Wilna. Przed I Wojną Światową obecna stolica Litwy zajmowała pozycję pośrednią między dużym miastem a prowincją. Idee modernizmu napływały z Polski centralnej, przede wszystkim z Warszawy i Krakowa, tym nie mniej, jak dowodzi autor "Młodej Polski wileńskiej", Wilno potrafiło wytworzyć własną kulturę regionalną.

Przedstawiając życie kulturalno-literackie i towarzyskie przedwojennego Wilna autor zapoznaje nas z wybitnymi jednostkami, które czynnie uczestniczyły w tym życiu. Oprócz działaczy "tutejszych" (pochodzących z Litwy), do których należeli: Helena Romer-Ochenkowska, Ludwik Abramowicz, Witold Hulewicz i inni, poznamy też osoby, tak zwane przyjezdne, które z różnych przyczyn okazały się w Wilnie i swoją działalnością wzbogaciły odradzającą się kulturę polską. Do najbardziej zasłużonych należą m.in.: malarz Ferdynand Ruszcyc, poeta Tadeusz Gałczyński, bajkopisarz Benedykt Herz i in.

Ostatni, trzeci rozdział, "Między Niemnem a Dnieprem", poświęcony jest innym regionom byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, mianowicie drugiemu po Wilnie ośrodkowi kultury polskiej " Mińsku, mniej znaczącemu Grodnu, a także terenom nie należącym do Wielkiego Księstwa Litewskiego, ale podtrzymującym iskierkę kultury polskiej " Smoleńszczyźnie i Łotwie.

Książka może być przydatna nie tylko polonistom czy historykom, ale także uczniom szkółśrednich oraz wszystkim, kogo ciekawi historia kultury.

NG 1-2 (438)